Τι είναι το εξάρθρημα επιγονατίδας;
Το εξάρθρημα επιγονατίδας είναι πολύ συχνό, καθώς αποτελεί το 2-3% των τραυματικών παθήσεων στην περιοχή του γόνατος. Συμβαίνει σε νεαρά δραστήρια άτομα, με τα 2/3 των περιπτώσεων να εμφανίζονται σε ηλικίες κάτω των 20 ετών.
Όταν ο ασθενής εμφανίζει εξάρθρημα επιγονατίδας, η επιγονατίδα φεύγει από την φυσιολογική της θέση (εξαρθρώνεται). Κατά κανόνα η εξάρθρωση πραγματοποιείται προς τα έξω λόγω οξέος τραυματισμού στην περιοχή ή ως επεισόδιο σε μια υποτροπιάζουσα κατάσταση εξαρθρημάτων.
Λίγα λόγια για την επιγονατίδα
Η άρθρωση του γόνατος σχηματίζεται από τρία οστά την επιγονατίδα, την κνήμη και το μηριαίο. Ειδικότερα, η επιγονατίδα είναι ένα μικρό τριγωνικό οστό. Βρίσκεται μπροστά στο γόνατο και συγκεκριμένα, σε μια αύλακα του μηριαίου, τη μηριαία τροχιλία. Η επιγονατίδα μαζί με τη μηριαία τροχιλία σχηματίζει την επιγονατιδομηριαία
άρθρωση.
Τα ανατομικά στοιχεία που κρατάνε σταθερή την επιγονατίδα είναι οι ισχυροί
επιγονατιδομηριαιοι σύνδεσμοι και ο τετρακέφαλος μυς* . Τα στοιχεία αυτά δρουν σε ισορροπία. Ειδικότερα, ο ο έσω επιγονατιδομηριαίος σύνδεσμος και ο έσω πλατύς μυς έλκουν την επιγονατίδα προς τα μέσα, ενώ ο τετρακεφαλος (κυρίως ο έξω πλατύς) την έλκει προς τα έξω.
*ο τετρακέφαλος αποτελείται από 4 μυς: ορθό μηριαίο, μέσο, έσω και έξω πλατύ.
Για ποιους λόγους το εξάρθρημα συμβαίνει προς τα έξω;
Ένας από τους λόγους που σε ένα εξάρθρημα η παρεκτόπιση της επιγονατίδας γίνεται συνήθως προς τα έξω είναι αυτή η δράση του τετρακεφάλου. Ο άλλος λόγος είναι επειδή φυσιολογικά τα γόνατα σε όρθια στάση έχουν μια μικρή κλίση προς τα μέσα σε σχέση με τα πέλματα (βλαισότητα). Αυτό συμβαίνει γιατί ο μηρός με την κνήμη
δεν σχηματίζουν ευθεία, αλλά μια μικρή γωνία μεταξύ τους προς τα έσω 6-8 μοιρών (γωνία Q).
Ποιά είναι τα αίτια του εξαρθρήματος επιγονατίδας;
Το εξάρθρημα προκαλείται συνήθως είτε από απευθείας ισχυρή πλήξη του γόνατος από την έσω πλευρά με το πόδι σε έκταση είτε συχνότερα χωρίς επαφή, εξαιτίας μιας απότομης στροφική κίνηση.
Το εξάρθρημα συνοδεύεται σχεδόν πάντα από ρήξη του έσω επιγονατιδομηριαίου συνδέσμου, ενώ στο 25% υπάρχουν χόνδρινα ή οστεοχόνδρινα τμήματα που έχουν αποσπαστεί από τον τραυματισμό μέσα στην άρθρωση.
Εξάρθρημα επιγονατίδας & Προδιαθεσικοί παράγοντες
Οι προδιαθεσικοί παράγοντες που έχουν αναγνωριστεί και παίζουν σημαντικό ρόλο, κυρίως στα υποτροπιάζοντα εξαρθρήματα, σχετίζονται με ανατομικές ανωμαλίες και είναι οι εξής:
- Υψηλή θέση επιγονατίδας (patella alta)
- Δυσπλασία επιγονατίδας
- Υπερελαστικότητα συνδέσμων (συχνότερη στο γυναικείο φύλο ή σε ορισμένα σύνδρομα όπως το σύνδρομο Marfan)
- Υποπλασία έσω πλατέος
- Δυσπλασία τροχιλίας (η αύλακα δεν είναι βαθιά)
- Αυξημένη απόσταση κνημιαίου κυρτώματος- μηριαίας τροχιλίας (δείκτης ΤΤ-ΤG)
- Παθολογικά βλαισό γόνατο (αυξημένη γωνία Q)
Εξάρθρημα επιγονατίδας & συμπτώματα
Τα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι:
- Ήχος σαν «κρακ» και αίσθηση ότι η επιγονατίδα μετατοπίστηκε από τη φυσιολογική της θέση τη στιγμή του τραυματισμού.
- Παραμόρφωση γόνατος.
- Εμφάνιση εκχυμώσεων.
- Επώδυνη κίνηση.
- Οίδημα λόγω συσσώρευσης αίματος στην άρθρωση (αίμαρθρο).
- Αίσθημα κωλύματος στο γόνατο σε παρουσία ελεύθερων χόνδρινων ή οστεοχόνδρινων τμημάτων.
Πώς διαγιγνώσκεται;
Σε οξύ τραυματικό επεισόδιο στο όποιο δεν έχει γίνει ανάταξη της επιγονατίδας, δηλαδή δεν έχει γίνει η επαναφορά της, η πλάγια παρεκτροπή της είναι εμφανής στο γόνατο. Σε περίπτωση ανάταξης, η οποία είναι και η συνηθέστερη, ο ασθενής κατά τη λήψη ιστορικού αναφέρει τον τραυματισμό, ενώ αν πρόκειται για υποτροπιάζον εξάρθρημα θα πρέπει να αναφέρει τα προηγούμενα επεισόδια εξαρθρήματος.
Στην κλινική εξέταση χαρακτηριστική δοκιμασία είναι η δοκιμασία φόβου. Σε αυτήν ενώ το γόνατο βρίσκεται σε κάμψη, ο γιατρός επιχειρεί να παρεκτοπίσει την επιγονατίδα προς τα έξω.
Όταν υπάρχει εξάρθρημα, αυτή η κίνηση προκαλεί φόβο και αντίδραση από τον ασθενή οπότε η δοκιμασία χαρακτηρίζεται θετική. Απεικονιστικά η ακτινογραφία μπορεί να δείξει το εξάρθρημα ή και την ύπαρξη κατάγματος.
Η αξονική τομογραφία απεικονίζει οστικές ανωμαλίες που αποτελούν προδιαθεσικούς
παράγοντες, καθώς και τα αποσπασμένα τμήματα. Τέλος, με τη μαγνητική τομογραφία ελέγχεται η κατάσταση των μαλακών μορίων του γόνατος, όπως οι σύνδεσμοι.
Ποιες θεραπευτικές επιλογές υπάρχουν για το εξάρθρημα επιγονατίδας;
Δεύτερο επεισόδιο εξαρθρήματος μετά από οξύ τραύμα συμβαίνει σε ποσοστό έως και 40%. Εκτός από τον κίνδυνο των υποτροπιαζόντων επεισοδίων η ανεπιτυχής αντιμετώπιση του εξαρθρήματος επιφέρει αστάθεια της άρθρωσης. Η αστάθεια αυτή με τη σειρά της συμβάλλει στην ανάπτυξη αρθρίτιδας λόγω αυξημένης πίεσης του αρθρικού χόνδρου από την παρεκτοπισμένη επιγονατίδα.
Σε ένα οξύ τραυματικό εξάρθρημα χωρίς θραύσματα ακολουθείται συντηρητική αντιμετώπιση με πρώτο βήμα την ανάταξη της επιγονατίδας, δηλαδή την επαναφορά στην θέση της. Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να αναφερθεί ότι η ανάταξη θα πρέπει να πραγματοποιείται αποκλειστικά από τον Ορθοπαιδικό.
Χορηγούνται αναλγητικά και εφαρμόζεται νάρθηκας για μερικές εβδομάδες, ο οποίος κρατά την επιγονατίδα στη θέση της και εμποδίζει την κάμψη του γόνατος. Τέλος, η φυσικοθεραπεία είναι απαραίτητη για την ενδυνάμωση του τετρακέφαλου.
Από την άλλη, η χειρουργική επέμβαση επιλέγεται στις εξής περιπτώσεις:
- Επί αποτυχίας της συντηρητικής θεραπείας και με παρουσία ανατομικών προδιαθεσικών παραγόντων.
- Πρώτο επεισόδιο εξαρθρήματος με παρουσία θραυσμάτων.
- Σημαντική βλάβη του μηχανισμού που έλκει την επιγονατίδα προς τα μέσα (έσω επιγονατιδομηριαίος σύνδεσμος/έσω πλατύς μυς).
- Υποτροπιάζοντα εξαρθρήματα.
Τα ελεύθερα θραύσματα αφαιρούνται ή επανακαθηλώνονται αρθροσκοπικά ή ανοικτά ανάλογα με το μέγεθός τους. Υπάρχουν διάφορες επεμβάσεις που μπορούν να πραγματοποιηθούν, όμως η επιλογή εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες του ασθενούς και του τραύματος.
Γενικά, η θεραπευτική προσέγγιση κινείται σε 2 άξονες:
- Πρώτον, η επέμβαση εστιάζει στους σταθεροποιητικούς παράγοντες της επιγονατίδας. Σε αυτό το στάδιο εδώ δίνεται έμφαση κυρίως στην επανακατασκευή του έσω επιγονατιδομηριαίου συνδέσμου.
- Δεύτερον, ακολουθεί η επιδιόρθωση τυχόν ανατομικών ανωμαλιών, οι οποίες αποτελούν προδιαθεσικούς παράγοντες υποτροπής του εξαρθρήματος (πχ οστεοτομία σε αυξημένο δείκτη TT-TG).
Μετεγχειρητική πορεία ασθενούς μετά την επέμβαση
O χρόνος ανάρρωσης εξαρτάται από τον τύπο επέμβασης που επελέγη για την αντιμετώπιση του εξαρθρήματος της επιγονατίδας. Μετά την απαραίτητη
μετεγχειρητική ακινητοποίηση ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας παίζει ζωτικό ρόλο στην επάνοδο του ασθενούς στις καθημερινές δραστηριότητες, αντιμετωπίζοντας οριστικά την αστάθεια.
Εάν εμφανίζετε κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα ή αισθάνεστε αστάθεια γόνατος, επικοινωνήστε άμεσα με έναν έμπειρο Ορθοπαιδικό. Οι Ορθοπαιδικοί του Orthopedic Surgery Center βρίσκονται στη διάθεσή σας για μια εξατομικευμένη θεραπευτική καθοδήγηση.